Szpilki

Słowniczek od A do Z

Pojęcia prostym językiem

Hasła: 25

Dwie czarne lakierowane szpilki na jasnej marmurowej posadzce, w smudze światła.

B

  • Obcas blokowy

    Obcas blokowy jest szeroki, kwadratowy lub prostokątny i ma dużą powierzchnię podparcia. Po koturnie należy do najstabilniejszych klasycznych form, dlatego dobrze radzi sobie na nierównych nawierzchniach i podczas długiego noszenia, na przykład na konferencjach czy weselach. Wizualnie nadaje butom nowoczesny, nieco retro charakter i występuje w sandałach, botkach, mokasynach i czółenkach. Nawet stabilny obcas nie pomoże, jeśli cholewka słabo trzyma piętę. Przy zakupie zwróć uwagę na wysokość obcasa i ogólny ciężar buta, bo szeroki obcas bywa cięższy. Zobacz też: Słupek, Koturn, Pasek na kostce.

C

  • Czółenka

    Czółenka to klasyczne buty bez zapięcia, odsłaniające podbicie, zwykle na obcasie. Są podstawą wielu eleganckich stylizacji: od biurowych po wieczorowe, na szpilce, stożku, słupku czy kaczuszce. Bez dodatkowych elementów trzymających stopę wymagają dobrego dopasowania, bo pięta łatwo z nich wychodzi, a stopa zsuwa się do przodu. Przy zakupie sprawdź, czy but trzyma piętę podczas kilku kroków do tyłu. Zobacz też: Pięta (zapiętek), Podbicie, Pasek na kostce oraz przewodnik „Wygodne szpilki”.

  • Cholewka

    Cholewka to górna część buta, która otacza stopę; wykonuje się ją ze skóry, zamszu, lakieru lub tkaniny, a od jej kroju zależy dopasowanie. Jej materiał, krój i sposób zapięcia decydują o tym, jak but trzyma stopę, jak się układa i jakiej pielęgnacji wymaga. Miękka skóra z czasem dopasowuje się do stopy, a sztywne tworzywa mogą ocierać w miejscach zgięć. Dlatego przed zakupem warto sprawdzić, jaki materiał jest użyty, i dobrać do niego środki pielęgnacyjne. Zobacz też: Skóra licowa, Zamsz, Pięta (zapiętek).

D

  • Dress code

    Dress code to zasady dotyczące ubioru obowiązujące na danym wydarzeniu, na przykład wieczorowy, koktajlowy, biznesowy czy swobodny. Wpływa na wybór butów: wysokość i rodzaj obcasa, materiał oraz kolor. Na kolację lub do teatru pasuje szpilka, na wesele z tańcami lepszy będzie stabilny blok lub słupek, a w biurze kaczuszka albo stożek. Przy wyborze obuwia uwzględnij też podłoże i czas, jaki będziesz stać. Zobacz też: Szpilka, Obcas blokowy oraz przewodnik „Jak dobrać buty na obcasie do stroju i okazji”.

I

  • Impregnat

    Impregnat to środek nakładany na powierzchnię buta, który ogranicza wchłanianie wilgoci i brudu. Nie czyni obuwia całkowicie wodoodpornym, a jego działanie z czasem słabnie, więc trzeba go odnawiać. Należy dobierać go do materiału: osobne preparaty są przeznaczone do skóry gładkiej, zamszu i nubuku oraz tekstyliów. Nakłada się go na czyste, suche buty, w dobrze wietrzonym miejscu, zgodnie z instrukcją producenta. Przy cennej parze najpierw sprawdź środek w niewidocznym miejscu. Zobacz też: Zamsz, Nubuk, Skóra licowa.

K

  • Kaczuszka (kitten heel)

    Kaczuszka, czyli po angielsku kitten heel, to niski, smukły obcas o zwężającej się linii, przypominający miniaturową szpilkę. Daje elegancki wygląd bez dużego wysiłku przy chodzeniu, dlatego wiele osób wybiera ją do pracy, w podróż i na dłuższe wydarzenia. Zwykle ma kilka centymetrów wysokości, a o jej urodzie decydują proporcje całego buta. Dobrze pasuje do cygaretek, garsonek i sukienek midi. Zobacz też: Szpilka, Czółenka, Obcas stożkowy oraz przewodnik „Jak dobrać buty na obcasie do stroju i okazji”.

  • Koturn

    Koturn to masywna podeszwa, która unosi całą stopę od pięty po śródstopie, zamiast klasycznego obcasa, i daje dużą powierzchnię podparcia. Stopa spoczywa na dużej powierzchni, a różnica poziomów między piętą a palcami bywa mniejsza niż w szpilce o tej samej wysokości całkowitej, co często poprawia stabilność. Koturny robi się ze skóry, korka, drewna, gumy lub tworzyw; są popularne latem. Warto sprawdzić, czy podeszwa zgina się przy palcach. Zobacz też: Platforma, Obcas blokowy oraz przewodnik „Rodzaje obcasów”.

  • Kopyto

    Kopyto to forma, na której powstaje but; określa jego kształt wewnętrzny, czyli długość, szerokość, wysokość podbicia i profil pięty. Producenci stosują różne kopyta, dlatego ten sam numer może w jednej marce leżeć dobrze, a w innej uciskać lub być luźny. Nawet w obrębie jednej marki czółenka, sandały i botki bywają szyte na innych kopytach. Dlatego warto notować, które modele pasowały, i czytać opisy produktów. Zobacz też: Podbicie, Przodostopie oraz przewodnik „Dobór rozmiaru i szerokości stopy do butów na obcasie”.

L

  • Skóra lakierowana

    Skóra lakierowana to skóra pokryta błyszczącą, gładką powłoką, która jest odporna na wilgoć, ale podatna na zarysowania i przebarwienia. Czyści się ją miękką, lekko wilgotną ściereczką i wyciera do sucha, unikając silnych rozpuszczalników, które mogą zmatowić powłokę. Przechowuj ją osobno, w woreczku lub papierze, bo barwnik z ciemnych par może przenieść się na jasne. W niskich temperaturach powłoka bywa bardziej krucha, więc nie zginaj zimnych butów. Zobacz też: Skóra licowa, Prawidło oraz przewodnik „Jak przechowywać buty na obcasie”.

N

  • Nubuk

    Nubuk to skóra szlifowana od strony lica, o aksamitnej fakturze podobnej do zamszu, zwykle gęstszej i nieco bardziej odpornej na zabrudzenia. Podobnie jak zamsz pielęgnuje się go na sucho, szczotką dobraną do nubuku, i zabezpiecza preparatem oznaczonym właśnie dla nubuku. Zwykły krem do skóry gładkiej może zmienić jego wygląd, dlatego zawsze czytaj opis na opakowaniu. Nowe obuwie warto zaimpregnować przed pierwszym założeniem, a nowy środek najpierw sprawdzić w niewidocznym miejscu. Zobacz też: Zamsz, Impregnat.

P

  • Podbicie

    Podbicie to górna część stopy między palcami a kostką. Jego wysokość różni się u poszczególnych osób i wpływa na to, czy but dobrze leży: przy wysokim podbiciu sztywny, wąski przód uciska, a przy niskim but łatwo się luzuje. Dlatego osobom z niskim podbiciem często pomagają paski, zapięcia lub regulacja, a z wysokim modele z elastycznym zakończeniem nad stopą. Warto o tym pamiętać, szczególnie przy zakupach przez internet. Zobacz też: Kopyto, Pasek na kostce, Czółenka.

  • Platforma

    Platforma to grubsza podeszwa pod przodostopiem, która zmniejsza różnicę poziomów między piętą a palcami. Dzięki temu stopa jest ustawiona mniej stromo, a nacisk na przodostopie bywa mniejszy, co w wielu modelach poprawia komfort przy tej samej wysokości obcasa. Dwie pary o takiej samej wysokości obcasa mogą więc nosić się zupełnie inaczej, zależnie od platformy. Platforma zwykle zwiększa też wagę buta. Przy zakupie sprawdź, czy podeszwa zgina się przy palcach, bo zbyt sztywna konstrukcja bywa męcząca. Zobacz też: Przodostopie, Koturn, Szpilka oraz przewodnik „Wygodne szpilki”.

  • Prawidło

    Prawidło to drewniana lub plastikowa forma wkładana do buta podczas przechowywania, aby zachował kształt i nie marszczył się. Cholewka bez wypełnienia może się zapadać, zwłaszcza w miękkich botkach i sandałach. Gdy nie masz prawideł, możesz wypełnić but bezkwasową bibułą lub czystym, miękkim papierem. Unikaj gazet, bo farba drukarska może przenieść się na jasną podszewkę. Wkładaj prawidło dopasowane rozmiarem, bo zbyt duże może rozciągać skórę. Zobacz też: Skóra licowa, Lakier oraz przewodnik „Jak przechowywać buty na obcasie”.

  • Pasek na kostce

    Pasek na kostce to zapięcie obejmujące okolice kostki, które stabilizuje stopę w bucie na obcasie i ogranicza zsuwanie się pięty. Ogranicza zsuwanie się pięty i pomaga podczas tańca czy dłuższego chodzenia, bo palce nie muszą napinać się, żeby utrzymać but. Może jednak optycznie skracać nogę, jeśli kontrastuje kolorem ze skórą; cienki pasek lub kolor zbliżony do karnacji ogranicza ten efekt. Przy niskim podbiciu pasek bywa wręcz konieczny, by but dobrze trzymał. Zobacz też: Czółenka, Podbicie, Pięta (zapiętek).

  • Przodostopie

    Przodostopie to przednia część stopy z podstawami palców. W butach na wysokim obcasie przenosi duży nacisk, bo im bardziej stromo ustawiona stopa, tym więcej ciężaru spływa do przodu. Dlatego znaczenie mają szerokość i kształt czubka, miękkość materiału oraz ewentualna platforma pod palcami. Czubek zaokrąglony, migdałowy lub kwadratowy zostawia więcej miejsca niż ostro zakończony. Palce powinny móc się minimalnie poruszać. Jeśli przodostopie ściska lub piecze, zwykle pomaga zmiana modelu na szerszy, a nie tylko dodatkowa wkładka. Zobacz też: Platforma, Kopyto, Wkładka oraz przewodnik „Wygodne szpilki”.

  • Pięta (zapiętek)

    Pięta, czyli zapiętek, to tylna część buta, która otula piętę. Dobrze wyprofilowana trzyma stopę i zapobiega wychodzeniu z buta przy chodzeniu. Zbyt luźna powoduje otarcia i ślizganie się stopy, a zbyt ciasna może uciskać. Sprawdzisz to w sklepie, robiąc kilka kroków do tyłu: pięta nie powinna się unosić przy każdym kroku. Jeśli reszta buta pasuje, pomóc mogą przylepne paski zmniejszające luz przy pięcie. Zobacz też: Czółenka, Pasek na kostce, Wkładka.

S

  • Szpilka

    Szpilka to but na bardzo wysokim, cienkim obcasie, który zwęża się ku dołowi. Jest najbardziej rozpoznawalnym rodzajem obcasa i optycznie wydłuża nogę, ale ma niewielką powierzchnię podparcia, więc wymaga równego podłoża i pewnej wprawy w chodzeniu. Sprawdza się na krótkich wyjściach, uroczystościach i w eleganckich stylizacjach wieczorowych, mniej na bruku, trawie czy kratkach ściekowych. Zobacz też: Słupek, Kaczuszka (kitten heel), Obcas stożkowy oraz przewodniki „Rodzaje obcasów” i „Jak chodzić na obcasach”.

  • Słupek

    Słupek to obcas o mniej więcej stałej grubości na całej długości, przypominający prostą kolumnę i dający stopie większe podparcie niż szpilka. Ponieważ stopa opiera się na większej powierzchni niż w szpilce, słupek zwykle jest stabilniejszy i łatwiejszy w noszeniu, dlatego często poleca się go na początek. Występuje w czółenkach, sandałach i botkach, w wersji niskiej, średniej lub wysokiej: wąski wygląda subtelnie, szerszy bardziej wyraziście. Przy zakupie sprawdź, czy obcas jest osadzony pod środkiem pięty i czy but nie kołysze się podczas stania. Zobacz też: Obcas blokowy, Szpilka, Czółenka oraz przewodnik „Rodzaje obcasów”.

  • Obcas stożkowy

    Obcas stożkowy jest szerszy tuż pod piętą i zwęża się ku dołowi jak odwrócony stożek. To forma pośrednia między szpilką a słupkiem: ma smukłą linię, ale daje nieco większe podparcie w miejscu największego nacisku. Dlatego często pojawia się w czółenkach biurowych, gdzie liczy się połączenie kobiecego wyglądu z wygodą. Wysokość i szerokość górnej części obcasa różnią się między modelami, więc warto przejść się w parze kilka minut. Zobacz też: Szpilka, Słupek, Czółenka.

  • Stopka (nakładka) obcasa

    Stopka, zwana też nakładką lub kapką, to wymienny element na końcu obcasa, który styka się z podłożem. Chroni konstrukcję obcasa przed ścieraniem i poprawia przyczepność. Jest częścią ulegającą zużyciu, więc trzeba ją wymienić, gdy jest starta do rdzenia, nierówna albo gdy but zaczyna stukać i się chwiać. Stopki różnią się średnicą i sposobem mocowania: bywają wciskane, wkręcane lub klejone. Wymianę zaplanuj odpowiednio wcześnie, zwłaszcza przed ważnym wyjściem lub podróżą, żeby mieć czas na dobór właściwej stopki. Zobacz też: Żelowanie, Szewc oraz przewodnik „Naprawa szpilek”.

  • Skóra licowa

    Skóra licowa to naturalna skóra z gładką, zewnętrzną stroną, która zachowuje oryginalną strukturę. Dobrze znosi pielęgnację kremami i polerowaniem, z czasem układa się do stopy i może nabierać szlachetnego wyglądu. Podstawowa rutyna to usunięcie kurzu, delikatne oczyszczenie lekko wilgotną ściereczką, odżywienie kremem w odpowiednim kolorze i wypolerowanie. Mokrych butów nie susz przy grzejniku, bo skóra może stwardnieć. Przy droższych parach warto zasięgnąć rady szewca, który zna dany rodzaj skóry i pomoże dobrać właściwe środki. Zobacz też: Impregnat, Prawidło oraz przewodnik „Pielęgnacja szpilek”.

  • Szewc

    Szewc to rzemieślnik naprawiający obuwie: wymienia nakładki i podeszwy, wzmacnia obcasy, naprawia paski, zamki i cholewki. W przypadku butów na obcasie warto wybrać zakład z doświadczeniem w obuwiu damskim, bo konstrukcja obcasa jest bardziej wymagająca niż w płaskich butach. Przed oddaniem pary zapytaj o użyte materiały, czas naprawy i zakres prac, a najlepiej poproś o oszacowanie przed rozpoczęciem. Rozchwiany obcas oceni specjalista, nie klej domowy. Zobacz też: Stopka (nakładka) obcasa, Żelowanie oraz przewodnik „Naprawa szpilek”.

W

  • Wkładka

    Wkładka to warstwa wewnątrz buta, na której spoczywa stopa, a jej kształt wpływa na to, jak but trzyma stopę i jak się w nim chodzi. Dobra wkładka jest lekko wyprofilowana i niezbyt śliska, dzięki czemu stopa mniej zsuwa się ku czubkowi. Może być wymienna, co pozwala ją odświeżyć albo zastąpić wersją amortyzującą. Dodatkowa wkładka nie naprawi źle dopasowanego buta, a jej dołożenie zajmuje miejsce, więc stopa może wejść zbyt wysoko i zacząć ocierać. Wytarta wkładka traci amortyzację, więc warto ją wymienić. Zobacz też: Przodostopie, Pięta (zapiętek) oraz przewodnik „Wygodne szpilki”.

Z

  • Żelowanie

    Żelowanie, nazywane też zelowaniem lub gumowaniem, to naklejenie na podeszwę cienkiej warstwy gumy lub podobnego materiału, aby chronić ją przed ścieraniem i poprawić przyczepność. Stosuje się je zwłaszcza w obuwiu ze skórzaną podeszwą, która łatwo się ślizga, szczególnie na mokrej nawierzchni. Najlepiej zrobić to, zanim pojawią się wyraźne ślady zużycia. Zakres prac zależy od konstrukcji podeszwy, więc omów go z szewcem. Zobacz też: Szewc, Stopka (nakładka) obcasa oraz przewodnik „Naprawa szpilek”.

  • Zamsz

    Zamsz to skóra o miękkiej, meszkowatej powierzchni, uzyskiwanej przez szlifowanie spodniej strony, wrażliwa na wilgoć i tłuszcz. Jest wrażliwy na wilgoć i tłuszcz, dlatego wymaga raczej profilaktyki niż intensywnego czyszczenia. Pielęgnuje się go na sucho: specjalną szczotką, gumką do zamszu użytą tylko na zabrudzonym miejscu i impregnatem przeznaczonym do zamszu. Kremów i tłustych past należy unikać, bo zlepiają włókna. Impregnat ogranicza chłonięcie, ale nie czyni butów całkowicie wodoodpornymi. Zobacz też: Nubuk, Impregnat, Skóra licowa.